آنچه در این مقاله میخوانید:
مسئولیت نسبی چیست؟ بررسی مفهوم، تفاوتها و جایگاه حقوقی
مسئولیت نسبی یکی از مفاهیم مهم در حقوق تعهدات و حقوق تجارت است که بهویژه در برخی انواع شرکتهای تجاری کاربرد دارد. آشنایی با مسئولیت نسبی، تفاوت آن با مسئولیت تضامنی و آثار حقوقی آن در حقوق ایران برای شرکا و فعالان اقتصادی اهمیت بالایی دارد.
مسئولیت نسبی چیست
مسئولیت نسبی به نوعی از مسئولیت حقوقی گفته میشود که در آن، هر شخص تنها به نسبت سهم، آورده یا تعهد خود در قبال بدهیها و تعهدات مسئول است و بیش از آن مسئولیتی متوجه او نخواهد بود.
در مسئولیت نسبی:
میزان مسئولیت هر شخص محدود و مشخص است
طلبکار فقط به اندازه سهم هر فرد حق مطالبه دارد
اموال شخصی شرکا بیش از میزان تعهدشان در معرض مطالبه قرار نمیگیرد
این نوع مسئولیت با هدف کاهش ریسک مالی اشخاص و ایجاد تعادل در روابط حقوقی پیشبینی شده است.
تفاوت مسئولیت نسبی و مسئولیت تضامنی
شناخت تفاوت میان مسئولیت نسبی و مسئولیت تضامنی، نقش مهمی در انتخاب نوع شرکت یا پذیرش تعهدات حقوقی دارد.
مسئولیت نسبی
مسئولیت هر شخص محدود به سهمالشرکه یا تعهد او است
طلبکار نمیتواند بیش از سهم هر فرد مطالبه کند
ریسک مالی کمتر برای اشخاص
رایج در شرکتهای نسبی
مسئولیت تضامنی
هر شخص مسئول کل بدهی است
طلبکار میتواند به هر یک از مسئولان مراجعه کند
ریسک مالی بالا
رایج در شرکتهای تضامنی
بهطور خلاصه، در مسئولیت نسبی، حمایت از شریک و در مسئولیت تضامنی، حمایت از طلبکار در اولویت قرار دارد.
مسئولیت نسبی در حقوق ایران
در حقوق ایران، مسئولیت نسبی بهصورت مشخص در شرکت نسبی پیشبینی شده است. در این نوع شرکت:
مسئولیت هر شریک در قبال بدهیهای شرکت، متناسب با میزان سرمایهای است که در شرکت گذاشته است
طلبکاران ابتدا به شرکت و سپس به شرکا مراجعه میکنند
میزان مراجعه به هر شریک محدود به نسبت سهم او خواهد بود
علاوه بر شرکت نسبی، مسئولیت نسبی میتواند در برخی قراردادهای خصوصی نیز با توافق طرفین ایجاد شود، مشروط بر آنکه خلاف قوانین آمره نباشد.
سوالات متداول
آیا مسئولیت نسبی فقط مخصوص شرکت نسبی است؟
خیر. هرچند شرکت نسبی مهمترین مصداق آن است، اما مسئولیت نسبی میتواند در قراردادها نیز با توافق طرفین ایجاد شود.
آیا در مسئولیت نسبی امکان مراجعه به اموال شخصی شریک وجود دارد؟
بله، اما فقط تا میزان سهم یا تعهدی که آن شریک در شرکت دارد.
تفاوت اصلی مسئولیت نسبی و محدود چیست؟
در مسئولیت نسبی، مسئولیت به نسبت سرمایه تعیین میشود، اما در مسئولیت محدود، مسئولیت معمولاً به مبلغ آورده محدود است و نه نسبت آن.
آیا میتوان مسئولیت نسبی را به تضامنی تبدیل کرد؟
در صورتی که قانون منع نکرده باشد، با توافق صریح طرفین در قرارداد امکانپذیر است.
جمعبندی
مسئولیت نسبی یکی از سازوکارهای مهم حقوقی برای محدود کردن تعهدات مالی اشخاص و ایجاد امنیت در فعالیتهای تجاری است. آگاهی از مفهوم مسئولیت نسبی، تفاوت آن با مسئولیت تضامنی و جایگاه آن در حقوق ایران، نقش مهمی در انتخاب قالب مناسب شرکت و پیشگیری از ریسکهای حقوقی دارد.
